Satışlar artıyor ama kasaya giren para beklentinin altında kalıyorsa ilk bakılması gereken kalem satılan malın maliyetidir. Fark Yazılım olarak toptan ve perakende ticaret yapan müşterilerimizde, SMM'nin ay sonunda tahmini olarak hesaplanmasının yanlış fiyatlandırmaya ve gizli zarara yol açtığını sıkça görüyoruz.
Satılan Malın Maliyeti Nedir?
Satılan malın maliyeti (SMM), bir dönemde satılan ürünlerin işletmeye maliyetidir. Ticari işletmede alış maliyetini, üretim işletmesinde ise üretim maliyetini ifade eder. Gelir tablosunda net satışlardan düşülür ve brüt satış kârını ortaya çıkarır.
SMM Formülü
Ticari işletmeler için:
SMM = Dönem başı stok + Dönem içi net alışlar − Dönem sonu stok
Üretim işletmeleri için:
SMM = Dönem başı mamul stoğu + Dönemin üretim maliyeti − Dönem sonu mamul stoğu
Net alışlara alış giderleri (nakliye, sigorta, gümrük) eklenir; alış iadeleri ve alış iskontoları düşülür.
Ticari İşletme Örneği
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Dönem başı stok | 200.000 TL |
| Dönem içi alışlar | 850.000 TL |
| Alış giderleri (nakliye) | 25.000 TL |
| Alış iadeleri | −15.000 TL |
| Dönem sonu stok | −260.000 TL |
| Satılan malın maliyeti | 800.000 TL |
Bu işletmenin net satışları 1.100.000 TL ise brüt satış kârı 300.000 TL, brüt kâr marjı yaklaşık %27 olur.
Muhasebede İlgili Hesaplar
- 620 Satılan Mamuller Maliyeti: Üretim işletmelerinde satılan mamullerin maliyeti.
- 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti: Alıp satılan ticari malların maliyeti.
- 622 Satılan Hizmet Maliyeti: Hizmet işletmelerinde sunulan hizmetin maliyeti.
SMM Hesabında Sık Yapılan Hatalar
- Alıştan sonra gelen nakliye ve gümrük masraflarının stok maliyetine eklenmemesi.
- Fire ve kayıpların stoktan düşülmemesi nedeniyle dönem sonu stoğun şişkin görünmesi.
- Kampanya ve bedelsiz ürün çıkışlarının satış maliyetine yansıtılmaması.
- Aynı ürün için farklı depolarda farklı maliyetlerin takip edilmemesi.
Mikro ERP ile SMM'yi Otomatik Hesaplamak
Mikro ERP sürekli envanter mantığıyla çalıştığı için her satış faturasında seçilen maliyet yöntemine göre maliyet hesaplanabilir. Böylece ay sonunu beklemeden ürün, müşteri, temsilci ve şube bazında brüt kârı görebilirsiniz. Fark Yazılım kurulumlarında maliyet yöntemini, alış masraflarının dağıtımını ve kârlılık raporlarını işletmenize göre ayarlıyoruz.
Konuyla ilgili diğer rehberlerimiz: stok maliyeti nasıl hesaplanır ve maliyet muhasebesi nedir. Ticaret işletmeleri için muhasebe programı sayfamızı da inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
SMM neden dönem sonu stoğuna bu kadar bağlı?
Formülde dönem sonu stok çıkarılan kalemdir. Stok fazla sayılırsa SMM düşük, kâr yüksek görünür; eksik sayılırsa tersi olur. Bu yüzden doğru sayım ve stok takibi SMM'nin doğruluğu için kritiktir.
SMM ile toplam maliyet aynı mı?
Hayır. SMM yalnızca satılan ürünlerin maliyetidir. Pazarlama, genel yönetim ve finansman giderleri SMM'ye dahil edilmez; bunlar faaliyet giderleri olarak ayrıca izlenir.
Sürekli envanter yönteminde SMM nasıl hesaplanır?
Sürekli envanterde her satışta, seçilen maliyet yöntemine göre satılan malın maliyeti anında hesaplanır ve kaydedilir. ERP kullanan işletmelerde bu yöntem, ay sonunu beklemeden kârlılığı görmeyi sağlar.
